تبیین سناریوهای آینده کریدور شمال–جنوب برای قدرت ملی ایران

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

سید مهـدی موسـوی شهیدی ¹

حسن علی خواه ²

¹ استادیار گروه ژئوپلیتیک. دانشگاه فرماندهی و ستاد اجا. تهران. ایران

² روابط بین الملل،دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه علامه‌طباطبائی. تهران. ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2026.97277.1426

چکیده

در دهه‌های اخیر، کریدورهای ترانزیتی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی کشورها، نقش فزاینده‌ای در بازتعریف جایگاه آن‌ها در نظام منطقه‌ای و جهانی ایفا کرده‌اند. ایران با موقعیت جغرافیایی گذرگاهی منحصربه‌فرد، ظرفیت بالایی برای ایفای نقش محوری در کریدور ترانزیتی شمال-جنوب دارد. بااین‌حال، بهره‌برداری مؤثر از این کریدور با چالش‌ها و عدم‌قطعیت‌های متعددی روبرو است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل متغیرها و عوامل اثرگذار بر این کریدور و تبیین پیامدهای آن بر ابعاد مختلف قدرت ملی ایران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آینده‌پژوهی است. جمع‌آوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفت؛ ابتدا عوامل اثرگذار شناسایی و سپس پیشران‌ها و سناریوهای ممکن تدوین شدند.
نتایج نشان داد که ظرفیت بنادر، دیپلماسی اقتصادی منطقه‌ای، همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و هند، جذابیت سرمایه‌گذاری خارجی، پتانسیل تبدیل ایران به هاب ترانزیتی، مشارکت بخش خصوصی و توسعه زیرساخت‌های ریلی و لجستیکی، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده این کریدور و تأثیر آن بر قدرت ملی ایران دارند. تحلیل سناریوها نیز حاکی از غلبه سناریوهای آستانه بحران و بحرانی است که بیانگر شکنندگی ساختاری و شکاف معنادار میان ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی بالقوه و قدرت ترانزیتی بالفعل کشور می‌باشد. بااین‌حال، تحقق سناریوی مطلوب از طریق سیاست‌های هماهنگ و اصلاحات نهادی، می‌تواند این کریدور را به اهرمی راهبردی برای تقویت قدرت اقتصادی، ژئوپلیتیکی و دیپلماتیک ایران تبدیل کند. بنابراین، پژوهش بر ضرورت رویکرد یکپارچه در سیاست‌گذاری ترانزیتی، مبتنی بر توسعه همزمان زیرساخت‌ها، اصلاح حکمرانی ترانزیت و فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی منطقه‌ای تأکید دارد .

کلیدواژه‌ها

کریدور ترانزیتی شمال- جنوب

قدرت ملی

آینده‌پژوهی

حکمرانی ترانزیت

ایران

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---