تبیین متغیّرهای ژئوپلیتیکی قدرت اقتصادی با تاکید بر عوامل جغرافیایی

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

یاشار ذکی ¹

رسول افضلی ¹

محمدرضا حافظ نیا ²

محمدرضا فرجی ³

¹ استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

³ دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2023.73059.1094

چکیده

فضای جغرافیایی، سیستمی مرکب از عوامل و عناصر طبیعی و انسانی درهم‌تنیده و مرتبط باهم است. این عوامل جغرافیایی از ارزش‌های متفاوتی برخوردارند که با توجه به نیاز و درک انسان‌ها، بار و ماهیت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و ژئوپلیتیکی می‌گیرند. اثر عوامل جغرافیایی در اقتصاد همواره در زندگی انسان‌ها نقش‌آفرین بوده و توسط انسان‌ها درک شده است. این عوامل هنگامی‌که موردتوجه کشورها در راستای اهداف کلان اقتصادی قرار می‌گیرند، به‌عنوان منابع قدرت، ماهیتی ژئوپلیتیکی پیدا می‌کنند. پژوهش حاضر بر پایه جستار در عوامل جغرافیایی مؤثر در قدرت اقتصادی، به دنبال تبیین متغیّرهای ژئوپلیتیکی قدرت اقتصادی است. پرسش اصلی پژوهش این است که متغیّرهای ژئوپلیتیکی قدرت اقتصادی کدام است؟ رویکرد پژوهش حاضر، نظری است و به تبیین رابطه علّی متغیّرهای وابسته (قدرت اقتصادی) و متغیّر مستقل(متغیّرهای ژئوپلیتیکی) می‌پردازد. شیوه گردآوری اطلاعات و داده‌ها که به‌صورت کتابخانه‌ای و اسنادی انجام‌شده است. روش پژوهش نیز توصیفی تحلیلی است. در پاسخ به پرسش اصلی پژوهش، سه نوع متغیّر مفهومی ژئوپلیتیکی متأثر از عوامل جغرافیایی مؤثر در قدرت اقتصادی تبیین شدند که عبارت‌اند از: «ژئولوکیشن؛ ژئوکالچر و ژئوتکنولوژی». هرکدام از این متغیّرهای مفهومی، دربردارنده چندین عامل جغرافیایی اثرگذار در رشد و توسعه اقتصادی است که درمجموع قدرت اقتصادی کشور را تعیین می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

عوامل جغرافیایی؛ متغیّرهای ژئوپلیتیکی؛ قدرت اقتصادی

وزن و منزلت ژئوپلیتیکی

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---

مراجع

1. Acemoglu, D., Johnson, S., & Robinson, J., (2003). Disease and Development in Historical Perspective. Journal of the European Economic Association, 1(2-3), 397-405.
2. Agnew, J., (2004). Geopolitics: Re-visioning world politics. UK, London, Routledge.
3. Ahmadi Nohadani, S., (2013). Finding Pattern Of Political Characters Of The Buffer Spaces: Case Study: Iran. Dissertation (Ph.D) In Political Geography. Supervisor by Mohammadreza Hafeznia. Tarbiat Modares University. [In Persian].
4. Bloom, D.E., Sachs, D., Collier, P., & Udry, C., (1998). Geography, Demography, And Economic Growth In Africa. Brookings Papers On Economic Activity, 2(1998),207-295.
5. Brakman, S., & Marrewijk, C., (2008). It's a Big World After All: on The Economic Impact of Location And Distance. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 1, 411-437.
6. Cohen, S.B., (2008). Geopolitics of the World System. (Abbas Kardan, Trans.). Iran, Tehran: International Studies & Research Institute of Abrar Moaser. [In Persian].
7. Cohen, S.B., (2015). Geopolitics the Geography of International Relations. Maryland: Rowman & Littlefield.
8. Cosar, K.A., & Fajgelbaum, P.D., (2016). Internal Geography, International Trade, and Regional Specialization. American Economic Journal: Microeconomics, 8: 24-56.
9. Demurger, S., (2001). Infrastructure development and economic growth: an explanation for regional disparities in china?. Journal of comparative economics. 29(1), 95-117.
10. Fleishe B., & Chen, J., (1997). The coast-noncoast income gap, productivity, and regional economic policy in china’. Journal of comparative economiecs, 25(2), 220-236.
11. Feldman, M.P., (1999). The New Economics of Innovation, Spillovers and Agglomeration: Areview of Empirical Studies. Economics of Innovation and New Technology 8: 5-25.
12. Gallup, J.L., Sachs, J.D., & Mellinger, A.D., (1999). Geography And Economic Development. International Regional Science Review (International Regional Science) 22: 179-232.
13. Griffiths, M., O'callaghan, T., & Roach, S.D., (2007). International Relations, the Key Concepts. Newyork: Routledge.
14. Guerin, S.S., (2006). The Role of Geography in Financial and Economic Integration: A Comparative Analysis of Foreign Direct Investment, Trade And Portfolio Investment Flows. World Economy, 29, 189-209.
15. Guo, H., (2017). Geography, Trade, And Macroeconomics. Dissertation, Kentucky: University Of Kentucky. Https://Uknowledge.Uky.Edu/Economics_Etds/31/.
16. Hafeznia, M.R., (2006). Principles and concepts of Geopolitics. Iran, Mashhad: Papoli Publication. [In Persian].
17. Hafeznia, M.R., (1998). Geopolitics: A new Definition’. Geographic Researchs Quarterly. 15(3-4), 71-88.  [In Perian].
18. Höhn, K.H., (2014). Geopolitics and the Measurement of National Power. Hamburg: Hamburg University.
19. Mahan, A.T., (1890). The Influence of Sea power On History. U.S., New York.
20. Mccord, G.C., & Sachs, J.D., (2015). Physical Geography and the History of Economic Development. Faith & Economics, 1-43.
21. Merk, O., (2017). Geopolitics and Commercial Seaports. Revue Internationale et Strategique, 107(3): 73-83.
22. Mojtahedzadeh, P., (2012). Geopolitics Philosophy & Application (Concepts & Theories at the Age of Virtual Space). Iran, Tehran: SAMT Publication. [In Perian].
23. Mojtahedzadeh, P., (2016). An Introduction to the Philosophy of relations between Geography and Politics. Politics Quarterly. Journal of Faculty of Political Sciences. 46(1): 229-248.
24. Presbitero, A.F., (2006). Institutions and Geography as Sources of Economic Development. Journal of International Development, 18: 351-378.
25. Ratzel, F., (1923). Politische Geographie. München: Verlag Von R. Oldenbourg.
26. Redding, S., & Venables, A.J., (2000). Economic Geography and International Inequality. Journal of International Economics, 62: 53-82.
27. Sachs, J.D., (1997). Geography and Economic Development: Some Empirical Findings.1-22.
28. Sachs, J.D., & Waner, M., (2001). The Curse of Natural Resources. Journal of the European Economic Association. 827-838.
29. Sachs, J.D., & Malaney, P., (2002). The Economic and Social Burden of Malaria. Nature 680-685.
30. Smith, A., (1776). The Wealth of Nations. UK. London: W. Strahan and T. Cadell.
31. Démurger, S., Sachs, J.D., Woo, W., Bao, Sh., Chang, G., & Mellinger, A., (2002). Geography, Economic Policy, and Regional Development In China. Asian Economic Papers 1: 146-197.
32. Shufang, A.Z., Yuejing, G., & Xue, X., (2017). The Key Driving Forces For Geo-Economic Relationships Between China And Asean Countries. Sustainability, 9: 1-20.
33. Wigell , M., Scholvin, S., Aaltola, M., (2019). Geo-Economics and Power Politics in the 21st Century: The Revival of Economic Statecraft. UK. London, Newyork: Routledge.
34. Worldbank , (2009). Reshaping Economic Geography. World Development Report, Washington Dc: World Bank.
35. Mody, A., & Yi Wang, F., (1997). Explaining Industrial Growth in Coastal China: Economic reforms and what else?. The World Bank Economic Rwiew,11(2): 293-325
36. Venables, A.J., (2006). Shifts in economic geography and their causes. Centre for Economics and Political Science, 767.
37. Klaus, D., (2000). Geopolitics in a changing world. Addison-Wesley.
38. Toal, G., Dalby, S., & Routledge, P., (1998). The geopolitics reader. Psychology Press.
39. Parker, G., (1988). Geopolitics: Past, Present and Future. UK., London: Pinter Pub Ltd .
40. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/geopolitics?q=geopolitics+. Accessed 11 13, 2019.