گذار از قدرت دریایی کلاسیک به قدرت دریایی هوشمند: ارائه الگوی جامع سنجش قدرت دریایی کشورها

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

سیّد هادی زرقانی ¹

فرید عباسی ²

فرامرز نصری ³

علی محمدپور ⁴

¹ استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد،

³ دانشیار مدیریت راهبردی دانشگاه علوم دریایی امام خمینی، مازندران، ایران.

⁴ دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

10.22067/pg.2026.100201.1462

چکیده

قدرت دریایی در قرن بیست و یکم از مفهومی عمدتا نظامی به پدیده‌ای چند بعدی شامل ابعاد اقتصادی، سیاسی-نهادی، نظامی، امنیتی، اجتماعی-فرهنگی، علمی و فناوری، حقوقی، جغرافیایی و زیست محیطی تحول یافته است. با وجود توسعه ادبیات این حوزه، پراکندگی مفهومی شاخص‌ها و نبود الگویی جامع و اعتبارسنجی‌شده، سنجش تطبیقی قدرت دریایی کشورها را با چالش مواجه کرده است. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگویی جامع برای سنجش قدرت دریایی کشورها انجام شد.
پژوهش از نظر هدف بنیادی-توسعه‌ای و از حیث روش، آمیخته با طرح اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، متغیرهای قدرت دریایی از طریق مرور نظام‌مند منابع و تحلیل محتوای هدایت‌شده استخراج و سازمان‌دهی شدند. سپس با تلفیق رویکردهای بسامدمحور و معیارمحور پالایش و در مرحله کمی، با استفاده از پرسشنامه خبرگان اعتبارسنجی شدند. پایایی ابزار با ضریب آلفای کرونباخ 984/0 تایید شد.
یافته‌ها نشان داد قدرت دریایی علاوه بر مولفه‌های کلاسیک، متاثر از حکمرانی دریایی، اقتصاد آبی، دیپلماسی دریایی، امنیت سایبری، تاب‌آوری، هوش مصنوعی، زیرساخت‌های هوشمند، سرمایه انسانی، رژیم‌های حقوقی و بهره‌برداری پایدار از منابع دریایی است. در نهایت، ۴۴ متغیر در قالب ۹ بعد به عنوان مولفه‌های نهایی الگو شناسایی شد. بُعد جغرافیایی بیشترین اهمیت را کسب کرد و پس از آن ابعاد امنیتی، اقتصادی و نظامی قرار گرفتند.
الگوی پیشنهادی با تلفیق مولفه‌های کلاسیک و پیشران‌های نوظهور، مبنایی معتبر برای سنجش تطبیقی قدرت دریایی کشورها، طراحی شاخص‌های ملی و پشتیبانی از سیاست‌گذاری راهبردی دریامحور فراهم می‌کند و می‌تواند خلأ موجود در ادبیات سنجش قدرت دریایی را تا حد زیادی برطرف سازد.

کلیدواژه‌ها

قدرت دریایی هوشمند

سیاست گذاری دریا محور

اقتصاد آبی

امنیت دریایی

الگوی سنجش

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---