دیپلماسی چند جانبه و مدیریت اختلافات مرزی در چارچوپ پارادیم جهانی شدن

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

امین محرمی ¹

جواد کیانی ²

¹ دانشجوی دکتری مدیریت مرز،دانشگاه جامع علوم انتظامی امین،تهران، ایران،

² استادیار گروه مرزبانی، دانشگاه جامع علوم انتظامی امین،تهران، ایران

10.22067/pg.2026.97301.1427

چکیده

زمینه و هدف: در دهه‌های اخیر، فرآیند جهانی‌شدن با دگرگونی مرزهای سنتی از خطوط صلب جداساز به فضاهای جریانی و وابستگی متقابل، مدیریت اختلافات مرزی را از رویکردهای دوجانبه به سمت دیپلماسی چندجانبه سوق داده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش دیپلماسی چندجانبه در مدیریت اختلافات مرزی در چارچوب پارادایم جهانی‌شدن انجام شد است.



روش پژوهش: پژوهش حاضر کیفی و کاربردی-تبیینی است. داده‌ها از دو منبع اسنادی کتب و مقالات فارسی و لاتین و میدانی و با جامعه مشارکت کننده مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۶ خبره شامل دیپلمات‌ها، کارشناسان مرزی و اساتید دانشگاهی تا مرحله اشباع نظری گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل تماتیک در سه سطح (مضامین پایه‌ای، سازمان‌دهنده و فراگیر) انجام گرفت



یافته‌ها: تحلیل تماتیک چهار مضمون فراگیر استخراج کرد: ۱) کارآمدی و اثربخشی دیپلماسی چندجانبه در کاهش تنش، افزایش اعتماد و تبدیل مرز به فرصت همکاری؛ ۲) مکانیسم‌ها و ابزارها شامل میانجی‌گری بی‌طرف، دیپلماسی چندمسیره و مدیریت منابع مشترک؛ ۳) محدودیت‌ها و چالش‌ها مانند وابستگی به اراده سیاسی، ضعف ضمانت اجرایی و تأثیر رقابت قدرت‌های بزرگ؛ ۴) پیوند با جهانی‌شدن از طریق کم‌رنگ شدن مرزهای سنتی و تقویت وابستگی متقابل. در نهایت، الگویی نهایی برای مدیریت اختلافات مرزی طراحی شد.



نتیجه‌گیری: دیپلماسی چندجانبه در چارچوب پارادایم جهانی‌شدن، سازوکاری پیشگیرانه و نهادمند برای تبدیل تعارضات مرزی به فرصت‌های همکاری است، اما موفقیت آن مستلزم تقویت اراده سیاسی، ارتقای ضمانت اجرایی نهادهای بین‌المللی و بهره‌گیری هوشمند از ظرفیت‌های وابستگی متقابل می‌باشد. این رویکرد برای کشورهایی با اختلافات مرزی متعدد، راهبردی عملی جهت دستیابی به امنیت پایدار ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

دیپلماسی چندجانبه

اختلافات مرزی

پارادایم جهانی‌شدن

مدیریت اختلافات مرزی

وابستگی متقابل

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---