بررسی جغرافیای سیاسی عربستان سعودی با تاکید بر شکاف‌های داخلی

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا جوفار ¹

علیرضا محرابی ²

حمیدرضا محمدی ²

¹ دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

² دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22067/pg.2025.90400.1315

چکیده

در کشورهای تازه تاسیس و برخاسته از نظام قبیله‌ای-مذهبی شکاف‌هایی وجود دارد تا مردم آن خود را یک ملت واحد بدانند، از طرفی وجود جامعه نیمه‌سنتی و نیمه‌مدرن باعث ایجاد شکاف‌هایی در زندگی سیاسی، فرهنگی و اقتصادی شهروندان می‌شود و چالش‌ها و نارضایتی‌هایی را به همراه دارد. عربستان سعودی این ویژگی‌ها را دارا است. تاسیس آن به سال 1932 بر می‌گردد و این سابقه کوتاه، تنوع قومی، نژادی، مذهبی، ایدئولوژی و امثال آن موجب پیدایش چالش‌هایی در این کشور شده است. این چالش‌ها برخاسته از شکاف‌های جغرافیای سیاسی است. عربستان سعودی علاوه بر هم‌مرزی دریایی با ایران، از نظر ایدئولوژیک و تأثیرگذاری در جهان اسلام اهمیت ویژه‌ای دارد. وجود دو شهر مقدس مکه و مدینه، حضور زائران ایرانی، و رقابت با جمهوری اسلامی ایران برای رهبری جهان اسلام، جایگاه خاصی به این کشور می‌بخشد و بررسی شکاف‌های عربستان، علاوه بر شناخت از آن، موجب تصمیم‌گیری صحیح در سیاست خارجی ایران و همچنین پژوهش‌های آتی می‌شود. به همین علت، این پژوهش با هدف بررسی شکاف‌های جغرافیای سیاسی عربستان سعودی، به بررسی جریان‌های داخلی و جغرافیای سیاسی این کشور پرداخته است. پژوهش حاضر کاربردی و روش آن کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی است. گردآوری داده‌ها اسنادی-کتابخانه‌ای است. پژوهش به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که «شکاف‌های جغرافیای سیاسی عربستان سعودی چیست». در نهایت این پژوهش، عربستان سعودی را دارای شکاف‌های مذهبی، قومی-قبیله‌ای، اقتصادی و سیاسی می‌داند. به نظر می‌رسد در صورت عدم مدیریت صحیح این شکاف‌ها، دولت با تنش‌های داخلی میان شیعیان و اهل تسنن، نخبگان، قبایل، سنت‌گرایان و اصلاح‌طلبان و همچنین جوانان مواجه خواهد شد. این شکاف‌ها ظرفیت آن را دارند که بقاء آل‌سعود را تهدید نمایند.

کلیدواژه‌ها

جغرافیای سیاسی

عربستان سعودی

شکاف داخلی

جامعه

چالش

---

مراجع

1. Ahmadi, S., & Heydari moslou, T. (2023). Regional Power Competition in West Asia. Tehran: Univesity of Tehran. [in Persian].
2. Alishahi, A., Barzegar, E., Khorramshad, M., & Rahbar, A. (2023). “Mohammed bin Salman and the transition from Pan-Wahhabism to a secular system in Saudi Arabia: Roots and consequences.” Political Science Quarterly, 19(1), 189-212. [in Persian].
3. Assadi, A. (2023). Interview by Mohammadreza Joufar. Approaches and domestic changes during Bin Salman's era. [in Persian].
4. Aljazairi, M. (1968). Diplomatic history of Saudi Arabia 1903-1960's. Arizona: The University of Arizona.
5. Anderson, L. (2020). ity of Black Gold: Oil, Ethnicity, and the Making of Modern Kirkuk by Arbella Bet-Shlimon. The Middle East Journal, 74(1), 146-148.
6. (2021). SAUDI ARABIA 2021 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT. United States Department of State. Washington: Office of International Religious Freedom.
7. Bangash, Z. (2013). Aal Saud: The primitive clan from Dar‘iyyah. Retrieved 10 23, 2023, from Crescent International: https://crescent.icit-digital.org/articles/aal-saud-the-primitive-clan-from-dar-iyyah
8. Barmin, Y. (2018, 01 07). Can Mohammed bin Salman break the Saudi-Wahhabi pact? Retrieved from Aljazeera: https://www.aljazeera.com/opinions/2018/1/7/can-mohammed-bin-salman-break-the-saudi-wahhabi-pact.
9. Bashiriyeh, H. (2022). Political Sociology. Tehran: Nashr-e Ney. [in Persian].
10. Bell, D. (2002). The coming of post-industrial society. (E-Book). New York: Basic Books.
11. Bin Abdulwahhab, S. (2019). The Divine Thunderbolts in Refutation of Wahhabism. Istanbul: Maktabah al-Ashiq. [in Arabic].
12. Bogdanor, V. (1997). Power and people: A guide to constitutional reform. London: Victor Gollancz.
13. Brooks, C. Nieuwbeerta, P. & Manza, J. (2006). Cleavage – based voting behavior in cross national perspective. Social Science Review, 35, 88-128.
14. Cowburn, A. (2016, 01 02). Sheikh Nimr al-Nimr profile: A 'holy warrior' who called for elections in Saudi Arabia. Retrieved 07 11, 2023, from Independent: https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/sheikh-nimr-alnimr-executed-a-holy-warrior-who-called-for-elections-in-the-saudi-kingdom-a6793656.html
15. Dionet, C. (2021, 12 09). Saudi Arabia: A modernization by forced march? Retrieved 2023, from Securite & Defense: https://sd-magazine.com/?p=11860
16. (2023). Saudi Arabi. In The CIA World Factbook (E-book ed.). New York: Skyhorse Publishing.
17. Flanagan, S. C. (1982). Changing values in advanced industrial society. Comparative Political Studies, 14 (4), 403-444.
18. Fowzi, Y., & Hashemi, A. (2014). Contemporary Islamic Movements: Regional Analysis. Tehran: Imam Khomeini Research Institute and Islamic Revolution. [in Persian].
19. Fromkin, D. (2020). A Peace to End All Peace (H. Afshar, Trans.). Tehran: Nashr-e Mahi.
20. (2023, 07 04). SAUDI ARABIA POPULATION STATISTICS 2023. Retrieved from Globalmediainsight: https://www.globalmediainsight.com/blog/saudi-arabia-population-statistics/
21. Haddad, F. (2020). From existential struggle to political banality: The politics of sect in post-2003 Iraq. The Review of Faith & International Affairs, 18(1), 70-86.
22. Hafeznia, M. (2020). Political Geography of Iran. Tehran: Samt. [in Persian].
23. Hashemi, M. (2019). Religion and State in Saudi Arabia. Qom: Al-Mustafa. [in Persian].
24. Helfont, S. (2019). Islam in Saudi Foreign Policy: The Case of Maʿruf al-Dawalibi. The International History Review, 42(3), 449-464. Retrieved from https://doi.org/10.1080/07075332.2019.1613671
25. Henderson, S. (2021, 10 13). Saudi Arabia: What Has Changed, What Hasn’t. Retrieved from Washingtoninstitute: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/saudi-arabia-what-has-changed-what-hasnt
26. House, K. E. (2012). On Saudi Arabia: its people, past, religion, fault lines, and future (E-Book ed.). New York: Knopf.
27. Joufar, M., Mehrabi, A., & Mohammadi, H. (2024). “Pathology of the relationship between the state and religion in Saudi Arabia with an emphasis on the framework of Jean Guttmann's theory.” Journal of Geography, 81(22), 175-195. http://doi.org/10.22034/iga.2024.2025938.1296. [in Persian].
28. Khedir, H. H. (2021). IDPs in the Kurdistan Region of Iraq (KRI): Intractable Return and Absence of Social Integration Policy. International Migration, 59(3), 145-161.
29. Koelbl, S. (2020). Behind the Kingdom's Veil: Inside the New Saudi Arabia under Crown Prince Mohammed bin Salman (E-book ed.). New York: Mango Publishing Group.
30. Lacey, R. (2021). Inside the Kingdom (M. Asgari, Trans.). Tehran: Kavir. [in Persian]
31. Manaz, J. & Brooks, C. (1999). Social Cleavages and Political Change: Voter Alignments and u.s party Coalitions. Oxford: Oxford University Press.
32. Marshall, T. (2021). The Power of Geography. London: Elliott & Thompson.
33. Mohseni, P., & Wilcox, C. (2009). Religion and political parties. In J. Haynes (Ed.), Routledge Handbook of Religion and Politics (pp. 211-230). New York: Routledge.
34. Mokhtari, A., Mohammadi-Azizabadi, M., & Hajipour, M. (2015). “A comparative study of the role of the new middle class in the revolutions of Egypt and Saudi Arabia.” Islamic Awakening Quarterly, 4(7), 139-171. [in Persian].
35. Norris, P. & Lovenduski, J. (1995). Political Recruitment: Gender, Race and Class. London: Cambridge University Press.
36. North, P., & Tripp, H. (2009). Culture Shock A Survival Guide to Customs and Etiquette Saudi Arabia (Third ed.). New York: Marshall Cavendish.
37. D., & Derakhshan, F. (2021). Investigating the social cleavage and the factors affecting it; Case study: Tehran. Journal of Applied Society. 32(3). 1-26.
38. (2023). About The Bin Laden Family. Retrieved from PBS: https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/family.html
39. Pourahmadi, H., Gheyasi, S., & Ghaemi, Y. (2021). “Analysis of Saudi Arabia's influence in the region and the Islamic world and its counter-strategy against Iran.” Political and International Approaches Quarterly, 12(3), 89-118. [in Persian].
40. Riyahi Raviz, H. (2013). Political Sociology (West and Iran). Tehran: Sanjesh va Danesh. [in Persian].
41. Rundell, D. H. (2021). Vision or Mirage. London: I.B. TAURIS.
42. Saudi Gazette. (2022, 03 03). Ibn Abdul Wahhab is not Saudi Arabia, reaffirms Crown Prince. Retrieved 01 09, 2023, from Saudi Gazette: https://saudigazette.com.sa/article/617728
43. Seidman, S. (2004). Contested knowledge: Social Theory in the Postmodern Era. New Jersey: Blackwell.
44. (2024). Saudi Arabia - Statistics & FactsStatista: https://culturalatlas.sbs.com.au/saudi-arabian-culture/saudi-arabian-culture-population-statistics
45. (2024). Saudi Arabia: Youth unemployment rate from 2004 to 2023. Retrieved from Statista: https://www.statista.com/statistics/812955/youth-unemployment-rate-in-saudi-arabia/
46. Van Den Berg A. & Janoski, T. (2005). Conflict theories in political sociology. London: Cambridge University Press.
47. Weber, M. (1968) Economy and Society. Cambridge: Harvard University Press.
48. Weston, F. W. (1987). POLITICAL LEGITIMACY AND NATIONAL IDENTITY IN SAUDI ARABIA: COMPETING ALLEGIANCES. THE FLETCHER FORUM, 11(1), 81-104.
49. Williamson, J. (1975). A POLITICAL HISTORY OF THE SHAMMAR JARBA. PhD thesis. Indiana: Indiana University.
50. World Bank. (2024). Gini index - Saudi Arabia. Retrieved from World Bank: https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=SA&year=2023