تبیین ژئوپلیتیکی مفهوم و نقش «رژیم ها» در ساختارهای جغرافیایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

محمدباقر قالیباف ¹

مجید غلامی ²

¹ دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² استادیار جغرافیای سیاسی.دانشکده حکمرانی. دانشگاه تهران. ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2023.74799.1128

چکیده

رژیم‏ها، نظریه‌ای شناخته‌شده در مطالعات سیاسی و روابط بین‌الملل است که استفاده زیادی در تحلیل پدیده‏ها در ابعاد مختلف و در سطوح جغرافیایی فراملی و جهانی دارد. هرچند مفهوم «قدرت» نقش کلیدی در فرآیند شکل‌گیری مفهوم رژیم‏ها دارد اما متأسفانه تاکنون ادبیات علمی رشته ژئوپلیتیک برای بررسی پدیده‏ها از آن بی‌بهره مانده است. براین اساس، تبیین ژئوپلیتیکی از مفهوم و نقش «رژیم‏ها» در ساختارهای ژئوپلیتیکی و ورود این مفهوم به تحلیل‏ها در رشته ژئوپلیتیک، موضوع مقاله حاضر است. این مقاله تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که چگونه می‌توان ساختار و کارکرد مفهوم رژیم‏ها را با رویکرد ژئوپلیتیکی تبیین کرد؟ در پاسخ به این سؤال و با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، فرضیه مقاله عبارت است از این‌که «رژیم، ساختاری پیچیده‌ای از عناصر عینی و ذهنی است که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم وظیفه سازمان‌دهی سیاسی فضای ساختار ژئوپلیتیکی را بر عهده دارد و با توزیع فضایی قدرت میان اجزای این ساختار، کارکرد ساختار را کنترل و تولید قدرت می‏کند؛ درواقع، رژیم‏ها، عامل تنظیم‌گر کارکرد ساختارهای ژئوپلیتیکی و یک سیستم حکمرانی‌اند». یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد که رژیم‏های ذهنی موضوع رشته‏های مطالعات اجتماعی، سیاسی و روابط بین‌الملل هستند و به‌طور خاص، موضوع موردبحث در رشته ژئوپلیتیک به شمار نمی‏آیند اما وقتی در قالب نهادها و سازمان‏ها عینیت می‏یابند و بر محیط‏های جغرافیایی اثر می‏گذارند، موضوع بحث ما در رشته ژئوپلیتیک می‌گردند.

کلیدواژه‌ها

:رژیم

ساختار ژئوپلیتیکی

کارکرد

ژئوپلیتیک

قدرت

عامل تنظیم‌گر

---

مراجع

1. Almond, G.A., (2020). The Political System and Comparative Politics: The Contribution of David Easton. In Contemporary empirical political theory (pp. 219-230). California: University of California Press.
2. Axelrod, R., & Hamilton, W.D., (1981). The evolution of cooperation. Science, 211(4489), 1390-1396.
3. Baylis, J., (2020). The globalization of world politics: An introduction to international relations. Oxford: Oxford University press.
4. Burley, A.M.S., (2017). International law and international relations theory: a dual agenda. In The Nature of International Law (pp. 11-46). Routledge.
5. Carver, C.S., & Scheier, M.F., (2012). Cybernetic control processes and the self-regulation of behavior. The Oxford handbook of human motivation, 28-42. https:// org/ 10.1093/ oxfordhb/9780195399820.013.0003
6. Cavallo, R., (2012). The role of systems methodology in social science research. Springer Science & Business Media.
7. Gehring, T., (2018). Dynamic International Regimes. Washington, DC: Institutions for International Environmental Governance.
8. Ghalibaf, M.B., Pooyandeh, M.J., (2020). An overview of the concepts of human geography. Iran, Tehran: IAG. [In Persian]
9. Gwynn, M.A., (2019). Structural power and international regimes. Journal of Political Power, 12(2), 200-223.
10. Hanson, S.E., (2017). The evolution of regimes: what can twenty-five years of post-soviet change teach us? Perspectives on politics, 15(2), 328-341.
11. Izadi, A., Mohammadi, M., Nasekhian, S., & Memar, S., (2020). Structural Functionalism, Social Sustainability and the Historic Environment: A Role for Theory in Urban Regeneration. The Historic Environment: Policy & Practice, 11(2-3), 158-180.
12. Keohane, R.O., (2019). The theory of hegemonic stability and changes in international economic regimes, 1967–1977 (pp. 131-162). Routledge.
13. Keping, Y., (2018). Governance and good governance: A new framework for political analysis. Fudan Journal of the Humanities and Social Sciences, 11(1), 1-8.
14. Kleine, M., & Pollack, M., (2018). Liberal intergovernmentalism and its critics. JCMS: Journal of Common Market Studies, 56(7), 1493-1509.
15. Krasner, S. D. (Ed.). (1983). International regimes. Cornell University Press.
16. Krasner, Stephen D., (1982). Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables. International Organization, 36(2). Reprinted in Stephen D. Krasner, (ed.), (1983). International Regimes, Ithaca, NY: Cornell University Press,.
17. Krasner, Stephen D., (1983). International Regimes. Ithaca, NY: Cornell University Press.
18. Levy, M.A., Young, O.R., & Zürn, M., (1995). The study of international regimes. European journal of international relations, 1(3), 267-330.
19. Montuori, A., (2011). Systems approach. The encyclopedia of creativity, 2(2011), 414-421.
20. Moshirzadeh, H., (2019). Development in International Relations Theories. Iran, Tehran: SAMT Publications.
21. Nadel, S.F., (2013). The theory of social structure(Vol. 8). Routledge.
22. Oatley, T., (2018). International political economy. Routledge.
23. Oye, K.A., (1985). Explaining cooperation under anarchy: Hypotheses and strategies. World politics, 38(1), 1-24.
24. Puchala, D.J., (2013). Theory and history in international relations. Routledge.
25. Risman, B.J., (2018). Gender as a social structure(pp. 19-43). Springer International Publishing.
26. Rittberger, V., & Mayer, P. (Eds.). (1993). Regime theory and international relations. Oxford: Oxford University Press.
27. Ruben, B.D., (2018). General system theory. In Interdisciplinary approaches to human communication (pp. 95-118). Routledge.
28. Scheier, M.F., & Carver, C.S., (2014). Cognition, affect, and self-regulation. In Affect and cognition(pp. 167-194). Psychology Press &
29. Tabilo Alvarez, J., & Ramírez-Correa, P., (2023). A Brief Review of Systems, Cybernetics, and Complexity. Complexity, 1-22. https://doi.org/10.1155/2023/8205320
30. Young, O.R., (1982). Regime dynamics: the rise and fall of international regimes. International organization, 36(2), 277-297.
31. Young, O.R., (2017). Governing complex systems: social capital for the Anthropocene. Cambridge: MIT Press.
32. Young, O.R., (2019). International cooperation. New York: Cornell University Press.