واکاوی چالش‌های پیاده‌سازی الگوی نیمه‌متمرکز حکمرانی نظام سلامت در ایران: یک مطالعه کیفی.

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

محمدباقر قالیباف ¹

سیدعباس احمدی ²

محمدعلی کیانی ³

¹ استاد گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

² دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

³ دکترای تخصصی جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

10.22067/pg.2026.98142.1442

چکیده

نظام سلامت به‌منزله یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های کشورداری بهینه؛ به‌تبع از نظام اداری بسیط، با چالش‌های عدیده‌ای مواجه است. منطق ژئوپلیتیکی و شرایط جغرافیایی ایران، اقتضا دارد که الگوی نیمه‌متمرکز، به‌مثابه الگوی بدیل حکمرانی، مطمح نظر قرار گیرد. از منظر جغرافیای سیاسی، استقرار الگوی نیمه‌متمرکز، می‌تواند زمینه کارآمدی نظام حکمرانی را فراهم آورد؛ موضوعی که اگر به درستی ادارک نشود، ضمن تولید نارضایتی عمومی، امنیت ملی را مخدوش می‌سازد. الگوی نیمه‌متمرکز، ضمن تفکیک وظایف تولی‌گری و تصدی‌گری، تعادلی هوشمندانه در توزیع فضایی قدرت برقرار می‌کند و ازاین‌رو، برتری محسوسی در تحقق عدالت فضایی، تضمین کیفیت خدمات، اجرای طرح پزشک خانواده و کاهش هزینه سرانه دارد. این پژوهش کیفی با هدف شناسایی چالش‎های پیاده‌سازی الگوی نیمه‌متمرکز حکمرانی نظام سلامت در ایران، انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 31 نفر از خبرگان حوزه جغرافیای سیاسی، حکمرانی سلامت و سیاست‌گذاری عمومی گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون، تحلیل شد. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و فرآیند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. نتایج پژوهش منجر به شناسایی 8 مضمون اصلی، 29 مضمون فرعی و 177 کد شد که بیانگر طیف متنوعی از چالش‌هاست. مضامین اصلی شناسایی شده عبارتند از چالش‌های ساختاری و نظام اداری؛ سیاست‌گذاری و اجرایی؛ سیاسی، امنیتی و قانونی؛ همکاری‌های بین‌بخشی؛ اقتصاد سلامت؛ روان‌شناختی و ادراکی؛ فناورانه؛ فرهنگی و اجتماعی. یافته‌ها نشان داد؛ اگرچه الگوی نیمه‌متمرکز می‌تواند زمینه‌ کارآمدسازی حکمرانی نظام سلامت را فراهم آورد، اما فقدان اراده سیاسی و ناهماهنگی در سطوح حکمرانی، مانع از اجرای‌ آن شده است.

کلیدواژه‌ها

جغرافیای سیاسی

کشورداری بهینه

الگوی نیمه‌متمرکز

حکمرانی سرزمینی

حکمرانی نظام سلامت

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---