دانشجوی دکتری مطالعات بریتانیا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22067/pg.2026.98074.1441
چکیده
میدان گازی پارس جنوبی، به عنوان بزرگ‌ترین ذخیره گازی جهان و میراث مشترک ایران و قطر، نمادی از تقاطع ژئوپلیتیک انرژی و مدیریت منابع مشترک فرامرزی است. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای اسنادی و مطالعه موردی این میدان، به واکاوی پرسش اصلی می‌پردازد که چگونه چالش‌های فنی، اقتصادی و سیاسی بر بهره‌برداری مشترک و روابط دو کشور اثر می‌گذارند، با فرضیه‌ای مبنی بر اینکه فقدان رژیم حقوقی مشترک و فشارهای خارجی، الگوی رقابتی را بر همکاری غالب ساخته است. یافته‌ها حاکی از آن است که افت فشار مخزن، شار جریان گاز به بخش قطری، تأخیرهای تحریمی ایران و توسعه گسترده گنبد شمالی توسط قطر، نه تنها سهم ایران را کاهش داده، بلکه توازن ژئوپلیتیکی خلیج فارس را دگرگون کرده است. در پرتو نظریه ژئوپلیتیک انرژی و وابستگی متقابل پیچیده، این وضعیت دوگانگی رقابت منفی و پتانسیل همکاری مثبت را آشکار می‌سازد. پژوهش بر تقویت دیپلماسی انرژی، تدوین توافق مدیریت مشترک و اولویت‌بندی فناوری‌های فشارافزایی برای سیاست‌گذاران ایران تأکید دارد تا امنیت انرژی ملی و ثبات روابط منطقه‌ای تقویت گردد.
