ارائه مدل مفهومی تحلیل مناسبات ژئوپلیتیکی میان کشورهای همسایه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

علی بهشتیان مسگران ¹

محسن جان پرور ²

سید احمد فاطمی نژاد ³

عباس علیپور ⁴

¹ مشهد-بلوار موسوی قوچانی- موسوی قوچانی 27- پلاک 15- طبقه اول

² عضو هئیت علمی جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد

³ عضو هئیت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

⁴ عضو هئیت علمی گروه جغرافیای دانشگاه امام حسین

10.22067/pg.2026.98956.1449

چکیده

چکیده
مناسبات ژئوپلیتیکی میان کشورهای همسایه، یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تعامل در نظام بین‌الملل است که از ترکیب عوامل جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی تأثیر می‌پذیرد. در جهان معاصر، پیچیدگی روابط میان دولت‌ها سبب شده است که تحلیل این مناسبات تنها بر پایه یک عامل خاص امکان‌پذیر نباشد و نیاز به رویکردی جامع و چندسطحی بیش از گذشته احساس شود. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل مفهومی برای تحلیل مناسبات ژئوپلیتیکی میان کشورهای همسایه انجام شده و تلاش دارد ابعاد مختلف این روابط را در قالب چارچوبی منسجم تبیین کند. این پژوهش با روش کیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع کتابخانه‌ای، نظریه‌های ژئوپلیتیکی و ادبیات روابط بین‌الملل شکل گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مناسبات ژئوپلیتیکی حاصل برهم‌کنش منابع جغرافیایی قدرت، ساختار نظام منطقه‌ای و جهانی، الگوهای کنش متقابل و ادراکات بازیگران است. در این چارچوب، عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی، مرزها، هویت‌های فرهنگی، گفتمان‌های سیاسی، وابستگی اقتصادی و ملاحظات امنیتی، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری الگوهای همکاری، رقابت و منازعه دارند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که رفتار ژئوپلیتیکی کشورها ماهیتی پویا و چندبعدی دارد و دولت‌ها به‌ندرت از یک استراتژی منفرد بهره می‌برند و اغلب از ترکیبی از ابزارهای طبیعی، اقتصادی، امنیتی، هویتی و گفتمانی برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند. در نهایت، مدل مفهومی ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای تحلیل روابط کشورهای همسایه و تدوین راهبردهای واقع‌بینانه در حوزه سیاست خارجی و مطالعات ژئوپلیتیک مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

کلید واژگان: ژئوپلیتیک

مناسبات

مناسبات ژئوپلیتیک

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---