شناسایی و اولویت‌بندی عوامل و زمینه‌های مؤثر بر همگرایی منطقه‌ای (مورد مطالعه: منطقه خلیج فارس)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

ریباز قربانی نژاد ¹

علی داج ²

محمد حسن نامی ³

حجه اله پاشاپور ⁴

¹ دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

² گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

³ عضو هیات علمی دانشگاه علوم و فنون فارابی، تهران، ایران

⁴ عضو هیات علمی گروه جغرافیای دانشگاه افسری امام علی، تهران، ایران

10.22067/pg.2026.91930.1338

چکیده

عوامل و زمینه‌های همگرایی منطقه‌ای بصورت پراکنده و متعدد در پژوهش‌های مختلف آمده است. هدف این مقاله انتظام‌بخشی به عوامل فوق با تکیه بر منطقه خلیج فارس و اولویت‌بندی آن‌ها است. تحقیق از نوع اکتشافی و به لحاظ ماهیت در دسته تحقیقات بنیادی- کاربردی قرار دارد. روشِ پژوهش، کیفی است که با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت‌دار انجام یافت. تعداد 25 مقاله به عنوان حجم نمونه بر اساس شاخص مشابهت موضوعی و محتوایی نزدیک انتخاب شد. بر اساس فرایند ادغام و تجمیع، مقوله-های نهایی مشخص شد و اولویت‌بندی آن‌ها بر اساس مدل AHP و با استفاده از نرم‌افزار Expert Chois انجام یافت.
عوامل مؤثر بر همگرایی منطقه‌ای در خلیج فارس شامل عوامل سیاسی و ژئوپلیتیک، عوامل اجتماعی و فرهنگی، عوامل اقتصادی و بازار، عوامل فعالیتی، تاریخ و جغرافیای مشترک، منابع و زیرساخت‌ها و عوامل نظامی- امنیتی هستند که ناظر بر عاملیتِ کل‌نگر ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در همگرایی منطقه‌ای است. نتایج مدل AHP نیز همین مسأله را تأیید کرده و نشان داد عواملی از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مانند منابع فراوان نفت و گاز 0220، کمبود آب و آلودگی آن 0.157، جهان‌بینی بر اساس دین و ارزش‌های مشترک 0.125 و تعاملات اقتصادی مرتبط با نفت و گاز 0.071 در یک طیف به لحاظ ضریب تأثیرگذاری قرار دارند. اما در واقعیت، نگاه صرفاً تک‌بعدیِ بازیگران سیاسی منطقه خلیج فارس است که در یک چرخه باطل همواره موجب بروز عوامل جدید واگراساز در منطقه شده و شرایط برای انسجام و همگرایی بین کشورهای منطقه را بسیار سخت کرده است.

کلیدواژه‌ها

همگرایی منطقه ای

منطقه گرایی

واگرایی

منطقه خلیج فارس

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---