واکاوی مولفه‌های ژئوپلیتیکی گفتمان صلح میان ایران و عربستان سعودی: تحلیل دیدگاه نخبگان دانشگاهی و اجرایی ایرانی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا جوفار ¹

علیرضا محرابی ²

حمیدرضا محمدی ³

¹ گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

² گروه جغرافیای انسانی و آمایش سرزمین، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، ایران، تهران

³ گروه جغرافیای انسانی و آمایش سرزمین، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22067/pg.2026.100665.1468

چکیده

روابط ایران و عربستان سعودی به‌عنوان دو قدرت منطقه‌ای تاثیرگذار در غرب آسیا، طی دهه‌های اخیر میان چرخه‌های تنش و تنش‌زدایی در نوسان بوده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مهم‌ترین مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی مؤثر بر شکل‌گیری گفتمان صلح میان دو کشور، از دیدگاه نخبگان دانشگاهی و اجرایی ایرانی صورت گرفته است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته برخط، داده‌هایی را از ۵۵ نفر از خبرگان (اعم از اعضای هیئت علمی و کارشناسان اجرایی حوزه دیپلماسی و سیاست‌گذاری) در بازه زمانی مهر ۱۴۰۳ تا دی ۱۴۰۳ گردآوری کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از دید پاسخگویان، «عوامل مذهبی و ایدئولوژیک» (۴۷.۳ درصد) مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر مناسبات دو کشور و «رقابت‌های منطقه‌ای» (میانگین ۴.۳۳ از ۵) تأثیرگذارترین مؤلفه بر شکل‌گیری تعارضات ارزیابی شده است. در حوزه راهکارهای حل تعارض، «مذاکرات دوجانبه» (۶۹.۱ درصد) به‌عنوان بهترین راهکار و مفیدترین سازوکار (میانگین ۴.۰۲ از ۵) شناخته شده، در حالی‌که نقش «سازمان‌های بین‌المللی» کم‌اثرترین ابزار ارزیابی شده است. پایایی گویه‌های طیفی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۷۲۶ برای مجموع ۱۳ گویه اصلی، در سطح قابل‌قبول برآورد شد. در مجموع، بیش از نیمی از پاسخگویان (۵۴.۵ درصد) دستیابی به گفتمان صلح میان دو کشور را «امکان‌پذیر» ارزیابی کرده‌اند، هرچند احتمال تحقق آن را در آینده نزدیک با تردید همراه دانسته‌اند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنایی تجربی برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران حوزه روابط بین‌الملل در تدوین راهبردهای تنش‌زدایی منطقه‌ای فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

گفتمان ژئوپلیتیک صلح

ایران

عربستان سعودی

نخبگان

پیمایش خبرگی

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---