بازتعریف ژئواکونومی ایندوپاسیفیک: از منطقه‌گرایی اقتصادی آسیا–پاسیفیک تا معماری امنیت دریایی نوین

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

حمیدرضا محمدی ¹

مرتضی قورچی ²

مصطفی سرابی تربت حیدریه ³

¹ دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

² استادیارجغرافیای سیاسی، گروه علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

³ دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی، گروه علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

10.22067/pg.2026.96642.1411

چکیده

در دهه‌های اخیر، مفهوم «ایندوپاسیفیک» به‌عنوان چارچوبی نوین برای تحلیل روابط قدرت در شرق و جنوب آسیا جایگزین «آسیا–پاسیفیک» شده است. این مفهوم نشان‌دهنده‌ی گذار از منطقه‌گرایی اقتصادی به معماری امنیتی–دریایی است که بر پایه‌ی تعاملات ژئواکونومیک و رقابت میان قدرت‌های بزرگ شکل گرفته است. هدف این پژوهش، تحلیل ژئواکونومی ایندوپاسیفیک از منظر توزیع قدرت اقتصادی، شاخص‌های توسعه انسانی، جریان سرمایه‌گذاری خارجی و پایداری محیطی است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با داده‌سازی کمّی ثانویه بر اساس داده‌های بانک جهانی، برنامه توسعه سازمان ملل و گزارش‌های ESCAP بوده و جامعه آماری شامل 6 کشور کلیدی شرق و غرب ایندوپاسیفیک است. یافته‌ها نشان می‌دهد شکاف توسعه‌ای میان شرق و غرب منطقه، عامل اصلی در شکل‌گیری ساختار چندقطبی و نظم امنیتی جدید در دریاست. همچنین، تحلیل‌ها بیانگر آن است که شرق ایندوپاسیفیک با ویژگی «دولت توسعه‌گرا» و سیاست صنعتی پیشرفته، موتور اصلی اقتصاد دریایی جهان است؛ در حالی‌که غرب منطقه، علی‌رغم ظرفیت ژئواستراتژیک بالا، از چالش ناپایداری مالی، فقر و آسیب‌پذیری اقلیمی رنج می‌برد. نتایج پژوهش برای ایران، درک این معماری و پیوند آن با توسعه بندر چابهار، تقویت همکاری با هند و حضور در مجامع امنیت دریایی، نه‌تنها یک ضرورت دفاعی بلکه پیش‌شرط حضور ژئواکونومیک مؤثر در نظم جدید منطقه‌ای است.

کلیدواژه‌ها

ایندوپاسیفیک

ژئواکونومی

خطوط مواصلاتی دریایی

دولت توسعه‌گرا

امنیت دریایی نوین

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---