سنجش و رتبه‌بندی ابعاد امنیت پایدار در گفتمان نوین امنیتی با استفاده از مدل معادلات ساختاری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

مهدی بدخشان ¹

سیدهادی زرقانی ²

مصطفی امیرفخریان ³

¹ دانشگاه فردوسی مشهد

² استاد جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد،

³ استادیار، گروه آموزشی جغرافیا دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد

https://doi.org/10.22067/pg.2026.97804.1437

چکیده

تحولات نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد، از جمله تغییر ماهیت تهدیدات، گسترش بازیگران امنیتی، پیشرفت فناوری‌های ارتباطی و ارتقای نقش انسان و جامعه در معادلات امنیتی، موجب گذار از گفتمان سنتی به گفتمان نوین امنیت شده است. در این چارچوب، مفهوم «امنیت پایدار» به‌عنوان رویکردی جامع و چندبعدی مطرح گردیده که امنیت را فراتر از بعد نظامی و در پیوند با ابعاد اجتماعی، فرهنگی-اخلاقی، اقتصادی، سیاسی-نهادی، جغرافیایی و دفاعی تحلیل می‌کند. با توجه به تفاوت نقش و اثرگذاری این ابعاد، سنجش تجربی و رتبه‌بندی نظام‌مند آن‌ها ضرورتی اساسی برای سیاست‌گذاری امنیتی است.

پژوهش حاضر با هدف رتبه‌بندی ابعاد شش‌گانه امنیت پایدار در چارچوب گفتمان نوین امنیتی انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف بنیادی و از نظر روش، تحلیلی–پیمایشی است. جامعه آماری شامل اساتید، پژوهشگران و مدیران دستگاه‌های امنیتی بوده و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه گردآوری شده است. برای تحلیل داده‌ها از مدل معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در SmartPLS و برای رتبه‌بندی از آزمون فریدمن در SPSS استفاده شده است.

یافته‌ها نشان می‌دهد هر شش بُعد امنیت پایدار تأثیر مثبت و معناداری بر تحقق آن دارند و بُعد فرهنگی-اخلاقی و سپس اجتماعی بیشترین اثرگذاری را دارند. نتایج رتبه‌بندی بیانگر اولویت دفاعی و جغرافیایی از نظر اهمیت و نقش است. از منظر تقدم زمانی نیز همین دو بُعد پیش‌نیاز تحقق امنیت پایدارند. در مجموع، امنیت پایدار حاصل برهم‌کنش ابعاد سخت و نرم بوده و تحقق آن مستلزم توجه متوازن و مرحله‌ای به تمامی ابعاد است.

کلیدواژه‌ها

امنیت پایدار

گفتمان نوین امنیتی

رتبه‌بندی ابعاد امنیت

معادلات ساختاری

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---