تحلیل ژئوپلیتیکی مؤلفه‌های مؤثر بر روابط عراق و سوریه طی چهار دهه گذشته

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

حیدر شویلی ¹

سید هادی زرقانی ²

محسن جان پرور ³

¹ دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی

² جغرافیا

³ جغرافی [e-mail]

https://doi.org/10.22067/pg.2025.95312.1398

چکیده

روابط عراق و سوریه، علی‌رغم اشتراکات عمیق، طی چهار دهه گذشته به دلیل رقابت‌های ایدئولوژیک، بحران‌های امنیتی فراگیر و اختلافات بر سر منابع، بسیار پرنوسان بوده و از خصومت کامل تا همکاری تاکتیکی متغیر بوده است.پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی مهم‌ترین مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی، به این پرسش پاسخ می‌دهد که کدام عوامل در دوره‌های زمانی مختلف، بیشترین تأثیر را بر همگرایی یا واگرایی در روابط دو کشور داشته‌اند.پژوهش حاضر با ماهیت توصیفی-تحلیلی و با رویکرد آمیخته انجام شده است. در مرحله کیفی، با روش کتابخانه‌ای-اسنادی، مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی مؤثر شناسایی و در سه بُعد سیاسی-امنیتی، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی دسته‌بندی شدند. در مرحله کمی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته با دو زبان فارسی و عربی در اختیار ۱۰۷ نفر از نخبگان قرار گرفت و داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی تحلیل گردید. روایی و پایایی ابزار تحقیق (آلفای کرونباخ ۰.۸۳۷) تأیید شد.یافته‌ها پژوهش نشان می‌دهد روابط دو کشور ماهیتی دوگانه داشته و همزمان تحت تأثیر عوامل همگرا و واگرا قرار داشته است. در بُعد سیاسی-امنیتی، تهدیدات مشترک مانند تروریسم، به همگرایی تاکتیکی منجر شده، اما رقابت قدرت‌های خارجی مانع پایداری آن شده است. بُعد اقتصادی، از طریق کریدورهای حمل‌ونقل و انرژی، بیشترین ظرفیت را برای همگرایی پایدار دارد، اما اختلافات هیدروپلیتیکی یک عامل واگرای است. در بُعد اجتماعی-فرهنگی نیز، تعلقات مذهبی و زیارتی عامل همگرایی عمیق بوده، درحالی‌که شکاف‌های قومی-فرقه‌ای زمینه‌ساز واگرایی بوده است. در مجموع، تهدید تروریسم، کریدورهای اقتصادی و تعلقات مذهبی مهم‌ترین پیشران‌های همگرایی، و نقش قدرت‌های خارجی، اختلافات بر سر منابع آب و تنش‌های قومی-فرقه‌ای کلیدی‌ترین عوامل واگرایی بوده‌اند

کلیدواژه‌ها

روابط

همگرایی

عراق

سوریه

ژئوپلیتیک

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---