تحلیل مولفه‌های ژئوپلیتیکی موثر بر مناسبات اقلیم کردستان عراق با جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

محسن جان پرور ¹

سرهد حمد شیخه ²

سیّد هادی زرقانی ³

ریباز قربانی نژاد ⁴

¹ دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

³ استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

⁴ استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

https://doi.org/10.22067/pg.2025.93967.1378

چکیده

جمهوری اسلامی ایران و اقلیم کردستان عراق، به‌واسطة مجاورت جغرافیایی، اشتراکات تاریخی، قومی و فرهنگی و همچنین جایگاه ژئوپلیتیکی خود در منطقه خاورمیانه، دارای سطحی از وابستگی متقابل و تعامل چندلایه هستند که به اشکال مختلف همکاری و چالش در مناسبات دوطرفه تجلی‌یافته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای و میدانی، به تحلیل مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی مؤثر بر مناسبات میان ایران و اقلیم کردستان پرداخته است. به‌منظور ساختارمند کردن موضوع، مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی اقلیم کردستان از نظریه‌ها و پژوهش‌های علمی استخراج شده و در چهار بعد اصلی شامل مؤلفه‌های جغرافیایی، اجتماعی - فرهنگی، حکمرانی و بین‌المللی - استراتژیک دسته‌بندی شدند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ای محقق ساخته گردآوری شده و با استفاده از آزمون آماری تی‌ تک نمونه‌ای تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد که در هر چهار بعد، مؤلفه‌ها از سطح معناداری بالایی در تأثیرگذاری بر مناسبات برخوردارند، به‌ویژه در ابعاد جغرافیایی و اجتماعی - فرهنگی که فرصت‌های قابل‌توجهی برای همکاری میان دو طرف فراهم شده است. از منظر تحلیلی، نتایج پژوهش حاکی از آن است که اگرچه تهدیداتی از حیث واگرایی قومی و رقابت بازیگران منطقه‌ای وجود دارد، اما در صورت بازطراحی سیاست ایران از رویکردهای صرفاً امنیت‌محور به‌سوی راهبردهای فرصت‌محور، می‌توان مناسبات را در راستای ثبات مرزی، توسعه اقتصادی و گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی ارتقا بخشید. در پایان، بر اساس یافته‌ها، مجموعه‌ای از پیشنهادهای سیاستی ارائه شده است که می‌تواند مبنای تصمیم‌سازی راهبردی در سطوح ملی و منطقه‌ای قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

ژئوپلیتیک

اقلیم کردستان عراق

جمهوری اسلامی ایران

مناسبات منطقه‌ای

مؤلفه ژئوپلیتیک

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---