موقعیت ژئوپلیتیکی عراق و بازتاب‌های آن در روابط منطقه‌ای و جهانی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

هادی اعظمی ¹

محسن على جهید آل موسى محسن على جهید آل موسى ²

محسن جان‌پرور ³

¹ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد

² دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

³ دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2026.97184.1424

چکیده

عراق به‌واسطه موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، قرارگیری در قلب پیوندگاه‌های انرژی و ترانزیت، و برخورداری از منابع راهبردی، همواره یکی از حساس‌ترین کانون‌های رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بوده است. این کشور پس از 2003 بیش از هر زمان دیگر به عرصه هم‌پوشانی، تعارض و تعامل ژئوپلیتیکی بازیگران متعدد تبدیل شد؛ رقابت‌هایی که نه‌تنها ساختار سیاست داخلی عراق را شکل می‌دهد، بلکه جهت‌گیری‌های سیاست خارجی آن را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که رفتار خارجی بغداد در یک میدان چندقطبیِ پیچیده و در هم‌تنیده شکل می‌گیرد؛ این مطالعه با رویکردی تحلیلی-تبیینی، شکست نسبی راهبرد ایالات متحده در تحقق طرح «خاورمیانه بزرگ» را در پرتو کنش متقابل قدرت‌های رقیب بررسی کرده و نشان می‌دهد که حضور و نفوذ ژئوپلیتیکی سایر قدرت‌ها در عراق، عملاً مانع شکل‌گیری هژمونی یک‌جانبه آمریکا شده است. همچنین، مقاله روندهای نوظهور در سیاست خارجی عراق را در ارتباط با ساختارهای همکاری منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای-از جمله سازمان همکاری شانگهای، بریکس و پیمان‌های جدید اقتصادی- مورد واکاوی قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تشدید رقابت ژئوپلیتیک جهانی و ظهور بلوک‌های قدرت جدید، فرصت‌ها و چالش‌های تازه‌ای برای عراق ایجاد کرده و این کشور ناگزیر به اتخاذ سیاست خارجی چندمسیره و مبتنی بر موازنه‌گری هوشمندانه شده است. در نهایت، مقاله پیش‌بینی می‌کند که تداوم این رقابت‌ها، نقش و موقعیت عراق را در نظم بین‌الملل آینده بازتعریف خواهد کرد و می‌تواند این کشور را به یکی از گره‌های مهم ژئوپلیتیک منطقه جنوب غرب آسیا بدل سازد.

کلیدواژه‌ها

رقابت ژئوپلیتیک

عراق

سیاست خارجی

موضوعات

• جغرافیای سیاسی

---