آینده پژوهی هیدروپلیتیک رودخانه مرزی ارس با تاکید بر شاخص‌های راهبردی

نوع مقاله : پژوهشی -مطالعه موردی

نویسندگان

سید مهدی موسوی شهیدی ¹

بهادر زارعی ²

محمدرضا درودیان ³

¹ (استادیار گروه ژئوپلیتیک، دانشگاه فرماندهی و ستاد (دافوس آجا)، تهران، ایران

² دانشیار گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2025.88979.1298

چکیده

رودخانه مرزی ارس به‌ عنوان بزرگترین رودخانه مرزی ایران یکی از منابع آبی حیاتی‌در منطقه، نقش مهمی در تأمین آب، توسعه اقتصادی و پایداری زیست‌محیطی کشورهای همجوار ایفا می‌کند. با توجه به افزایش تقاضا برای منابع آبی و تغییرات اقلیمی، اهمیت هیدروپلیتیک این رودخانه بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. سدسازی‌های ترکیه در قالب پروژه گاپ و داپ، آلودگی‌های زیست محیطی، وابستگی دشت مغان و استان اردبیل به این رودخانه و همچنین مهاجرت‌های ناشی از کمبود آب و غیره می‌تواند آینده هیدروپلیتیک رود ارس را تحت الشعاع قرار دهد. بنابراین این پژوهش به بررسی پیشران‌های کلیدی تاثیرگذار بر آینده پژوهی هیدروپلیتیک رودخانه ارس پرداخته است. در این راستا ضمن مطالعه منابع کتابخانه‌ای و همچنین بااستفاده از روش دلفی و انجام دو مرحله پرسش‌نامه، ۲۰ شاخص کلیدی تاثیرگذار بر هیدروپلیتیک رود ارس شناسایی شد. و سپس از نرم افزاز Micmac در راستای آینده پژوهی و شناسایی شاخص‌های تاثیر گذار و تاثیرپذیر، هدف و شاخص‌های دووجهی استفاده گردید. نتایج نشان می‌دهد که سیستم آینده پژوهی هیدروپلیتیک رودخانه ارس ناپایدار است و کمبود شاخص‌های تاثیرگذار، سیستم را تهدید می‌کند. شاخص‌های استراتژیک نیز تاثیر بسزایی بر امنیت مناطق مرزی دارند و در آینده مناسبات هیدروپلیتیکی رودخانه ارس نقش بسزایی خواهند داشت.

کلیدواژه‌ها

آینده پژوهی

هیدروپلیتیک

ترکیه

آذربایجان

ارمنستان

---