تبیین دکترین پیرامونی رژیم صهیونیستی اسرائیل در قفقاز و آسیای مرکزی (با تاکید بر آذربایجان و قزاقستان)

نوع مقاله : مقالات علمی -پژوهشی

نویسندگان

سید مهدی موسوی شهیدی ¹

بهادر زارعی ²

مرجان بدیعی ازنداهی ³

¹ استادیار گروه ژئوپلیتیک. دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا. تهران. ایران

² دانشیار جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک موسسه جغرافیا. دانشگاه تهران. تهران. ایران

³ استادیار جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک موسسه جغرافیا. دانشگاه تهران. تهران. ایران

https://doi.org/10.22067/pg.2022.76377.1146

چکیده

رژیم صهیونیستی اسرائیل از دهه 1960 سعی کرد که با دکترین اتحاد پیرامونی از انزوای ژئوپلیتیکی خارج‌شده و به ارتباط با سایر کشورها اقدام کند. در این میان مناطقی نظیر مدیترانه، شمال آفریقا، قفقاز و آسیای مرکزی در اولویت اسرائیل قرار گرفت. در این پژوهش با شیوه توصیفی - تحلیلی به بررسی دکترین پیرامونی اسرائیل در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی به عنوان دو حوزه­ی ژئوپلیتیکی مهم در شمال ایران پرداخته‌شده است. نتایج حاصل از پژوهش که اکثرا از متون و وب­­سایت­های معتبر خارجی استخراج‌شده است نشان می­دهد که دکترین پیرامونی اسرائیل علی­رغم شروع خوب، نتوانست مشارکت­های منطقه­ای پایدار با پنج کشور (قرقیزستان، تاجیکستان، ارمنستان، ازبکستان و ترکمنستان) ایجاد کند. در نقطه مقابل دکترین پیرامونی اسرائیل در آذربایجان و قزاقستان نسبت به این پنج کشور تا حدودی موفقیت­آمیز بوده است. در این راستا محرک­های اصلی رژیم اسرائیل برای روابط با آذربایجان و قزاقستان نشان­دهنده نتایج یکسانی می­باشد نظیر تامین منابع انرژی (40 درصد از آذربایجان و 15-25 درصد از قزاقستان)، وجود دو کشور با جمعیت اکثریت مسلمان و ساختار لائیک و استفاده از این اهرم، استفاده از کشور ایالات متحده آمریکا و لابی­های خود در کنگره این کشور برای روابط با آذربایجان و قزاقستان، فروش تسلیحات و همچنین هم­مرز بودن این کشورها با ایران و استفاده نظامی و سایبریک از این ظرفیت در راستای استراق سمع.

کلیدواژه‌ها

اسرائیل

دکترین پیرامونی

قفقاز

آسیای مرکزی

آذربایجان

قزاقستان

---

مراجع

1. Aghayeva, S., (2012). Israeli FM: Azerbaijan could become meditator between Israel and the Arab world. Trend News Agency. Retrieved from https://en.trend.az/ azerbaijan/ politics/ htm
2. Ahren, R., (2016). Reaching out to Muslims, Netanyahu plans Kazakhstan, Azerbaijan trips. The Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.n com/reaching-out-to-muslims-netanyahu-says-hell-visit-kazakhstan-azerbaijan/
3. Alpher, Y. (2010). Israel’s troubled relationship with Turkey and Iran: the ‘periphery’ dimension. Noref Report, Norweg: Norwegian Peacebuilding Centre, Available at http://www.peacebuilding.no/var/ezfl ow_site/storage/original/application/69654c7bac7e39cea38bb20c7ea7efd5.pdf (accessed 16, December 2013).
4. Associated Press (2012). Israel signed large scale arms deal with Azerbaijan, Available at http:// haaretz.com/ news/ diplomacy-defense/ israel-signs- 1-6-billion- arms-deal-withazerbaijan-1. 414916 (accessed 16, December 2013).
5. Bengio, O., (2012). The Kurds of Iraq: Building a State With in a State. London: Lynne Rienner Publishers.
6. Bialer, U., (2007). Fuel bridge across the Middle East: Israel, Iran and the Eilat-Ashkelon Oil Pipeline, Israel Studies, 12(3), pp. 36–37.
7. Bishku, M., (2009). The South Caucasus republics and Israel. Middle Eastern Studies, 45 (2), 295–314.
8. Bourtman, I., (2006). Israel and Azerbaijan’s furtive embrace. Middle East Quarterly, 13 (3), 47–57.
9. Cashman, G., & Fay, M., (2016). Uzbek envoy says Israel will have more friends in Muslim states. The Jerusalem Post. Retrieved from https://www.jpost.com/Diplomatic- Conference/Uzbek-envoy-says-Israel-will-have-more-friends-in-Muslim-states-471184
10. Cohen, D., (2012). Iran versus Azerbaijan: Israeli agents to blame. Ynet, No, 1. [Hebrew]. Available at http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4204073,00.html.
11. Embassy of the Republic of Azerbaijan to the United States of America (2013). Foreign minister Mammadyarov at the AJC global forum.
12. Feiler, G., & Lim, K., (2014). Israel and Kazakhstan: Assessing the state of bilateral relations. Ramat Gan, Israel: Begin-Sadat Center for Strategic Studies.
13. Gilad, B. (2002) Israeli-Iranian relations: underground diplomacy in Jegar, in: M. Jegar, Y. Govrin & A. Oded (Eds) The Foreign Ministry: The First 50 Years [Hebrew], Jerusalem: Keter).
14. Grebennikov, M., (2015). Skating on thin ice: Israel’s strategic partnership with Azerbaijan in the South Caucasus. Israel Journal of Foreign Affairs, 9(3), 429–439.
15. Heller, J., (2010). Israel and the Cold War: From the War of Independence to the Six-day War [Hebrew]. Israel: Ben-Gurion Institute for Israel Studies).
16. Inor, H., (2002). Ethiopia and Israel in Jegar, in: Jegar, M., Govrin Y., & Oded, A., (Eds.). The Foreign Ministry: The First 50 Years [Hebrew]. Jerusalem: Keter).
17. Keinon, H., (2012). Reports Baku gave Israel Airfields are fiction. Jerusalem Post, Available at http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Reports-Baku-gave-Israel-airfields-are-fiction (accessed 16, December 2013).
18. Keinon, H., (2016). Prime Minister Netanyahu to meet Cypriot president. The Jerusalem Post. Available at http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/PM-to-meet-Cypriot-president-312068
19. Keinon, H., (2019). Lieberman visits Azerbaijan to strengthen ties with country bordering Iran. The Jerusalem Post. Retrieved from https://www.jpost.com/ Israel-News/Liberman-visits-Azerbaijan-to-strengthen-ties-with-country-bordering- Iran-567152.
20. Kucera, J., (2016). Karabakh fighting highlights Azerbaijan’s new Israeli weapons. Eurasianet. Retrieved from https://eurasianet.org/karabakh-fighting-highlightsazerbaijans- new-israeli-weapons.
21. Maeir, H., (2016). Israel, Azerbaijan sign batch of economic agreements. Ynet News. Retrieved from https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L- 4892703,00
22. Magid, J., (2018). Israeli drone maker said to have bombed Armenians for Azerbaijan faces charges. The Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofiscom/israeli-dronemaker-said-to-have-bombed-armenians-for-azerbaijan-facescharges/
23. Melman, Y., (2016). Iranian adversary reveals it bought $5 billion in weapons from Israel. The Jerusalem Post. Retrieved from https://www.jpost.com/ Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Israel-looking-to-sell-missile-defense-systemsto- Azerbaijan-475242
24. Merhav, R., (2006). Covert diplomacy: its wane under the spotlight, in: M. Sela (Ed.) Diplomacy and the Media: Who Leads Whom? Tel Aviv: Tel Aviv University.
25. Murinson, A., (2010). Turkey’ Entente with Israel and Azerbaijan: State Identity and Security in the Middle East and Caucasus. London: Routledge.
26. Murinson, A., (2014). The ties between Israel and Azerbaijan. Ramat Gan, Israel: Begin- Sadat Center for Strategic Studies.
27. Perry, M., (2012). Israel’ secret staging ground, Foreign Policy. Available at http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/03/28/israel_s_secret_staging_ground#sthash.ZUHOBy3a.dpbs (accessed 16, December 2013).
28. Peters, J., (1987). Israel’ relations with Black Africa 1973–1985. (PhD dissertation, Oxford).
29. Pfeffer, A., (2013). Iran claims it upgraded its submarine fleet. Haaretz, Available at http://www. haaretz.com/blogs/the-axis/how-dangerous-is-iran-s-submarine-fleet.premium-1.444755 (accessed 16, December 2013).
30. Reid, O.R., (1959). Telegram from the embassy in Israel to the department of state in foreign relations of the United States, 1958–1960. Available at http://history.state.gov/ (accessed 16, December 2013).
31. Pinfold, R.G., & Peters, J., (2019). The limits of Israel’s periphery doctrine: Lessons from the Caucasus and Central Asia. Mediterranean Politics, 26(1), 25-49.
32. Shaffer, B., (2013). Azerbaijan’ cooperation with Israel Goes beyond Iran tensions, The Washington Institute. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/azerbaijans-cooperation-israel-goes-beyond-iran-tensions
33. Tibon, A., (2018). How pro-Israel Jews became Azerbaijan’s secret weapon in Washington. Haaretz. Retrieved from https://www.haaretz.com/us-news/.premiumhow- pro-israel-jews-became-azerbaijan-s-secret-weapon-in-washington-1. 6033307.
34. Ynet News. (2010). Kazakhstan jails Israeli businessman. Retrieved from https:// ynetnews.com/ articles/0,7340,L-3854483,00.html
35. Tziarras, Z., (2016). Israel-Cyprus-Greece: A ‘comfortable’ quasi-alliance. Mediterranean Politics, 21(3), 407–427.